Ulga na złe długi u dłużnika, obowiązki i korekta VAT

Skąd bierze się obowiązek dłużnika

Ulga na złe długi ma dwie strony. Wierzyciel, który nie dostał pieniędzy, może odzyskać VAT zapłacony od niezapłaconej faktury (art. 89a ustawy o VAT). Dłużnik, który odliczył VAT z tej faktury, musi to odliczenie cofnąć (art. 89b ustawy o VAT). Budżet nie traci więc na niezapłaconej fakturze dwa razy.

Obowiązek dłużnika jest niezależny od decyzji wierzyciela. Nie ma znaczenia, czy sprzedawca skorzystał z ulgi, czy o niej zapomniał. Liczy się tylko to, że faktura nie została zapłacona w ciągu 90 dni od terminu płatności z umowy albo z faktury. Szerzej o drugiej stronie tej sprawy piszemy na stronie ulga na złe długi w VAT.

Kiedy dłużnik musi skorygować VAT

Obowiązek powstaje, gdy spełnione są dwa warunki naraz.

• Dłużnik odliczył VAT z faktury zakupu.
• Należność nie została uregulowana w terminie 90 dni od dnia, w którym upłynął termin płatności.

Dni liczysz od dnia następnego po terminie płatności. Pierwszy dzień to dzień po terminie, a korekta trafia do rozliczenia za miesiąc albo kwartał, w którym wypada dzień dziewięćdziesiąty. Korekty nie robisz, jeśli zapłacisz albo dług zostanie zbyty najpóźniej w dniu, w którym mija termin złożenia deklaracji za ten okres (art. 89b ust. 1a ustawy o VAT). Dla podatnika miesięcznego to zwykle 25. dzień następnego miesiąca, dla kwartalnego 25. dzień miesiąca po kwartale. Gdy ten dzień wypada w sobotę albo w dzień wolny, termin przesuwa się na najbliższy dzień roboczy.

Przepisy o uldze zmieniały się kilka razy, także w sprawie dłużników w restrukturyzacji, upadłości albo likwidacji. Jeśli firma jest w takim postępowaniu, sprawdź aktualne brzmienie art. 89b z doradcą podatkowym, zanim zdecydujesz, czy korekta jest potrzebna.

Jak policzyć kwotę korekty

Korygujesz kwotę VAT, którą odliczyłeś z faktury. Gdy nie zapłaciłeś nic, korekta obejmuje cały odliczony podatek. Gdy zapłaciłeś część, korygujesz tylko VAT przypadający na niezapłaconą część. Najprościej policzyć go proporcją: niezapłacona kwota brutto razy stawka, podzielone przez sto plus stawka.

Zapłatą jest nie tylko przelew. Należność wygasa też przez potrącenie wzajemnych wierzytelności, zapłatę gotówką albo przejęcie długu przez inną osobę. Każda z tych form zmniejsza albo usuwa obowiązek korekty, o ile nastąpiła najpóźniej w dniu, w którym mija termin złożenia deklaracji za okres, w którym minął 90. dzień.

Przykład z liczbami

Przykład jest fikcyjny. Firma kupiła usługę za 24 600 zł brutto, czyli 20 000 zł netto i 4 600 zł VAT. Faktura z terminem płatności 2 kwietnia 2026 r. VAT odliczyła w marcu.

Drugi wiersz od dołu to pełna korekta. Ostatni pokazuje zapłatę częściową do 25 sierpnia: zostało 12 300 zł brutto, a VAT w tej kwocie to 12 300 × 23 / 123 = 2 300 zł. Gdyby firma rozliczała się kwartalnie, okresem korekty byłby III kwartał 2026, a zapłata do 26 października 2026 r. zwalniałaby z korekty (25 października wypada w niedzielę, więc termin deklaracji przesuwa się na poniedziałek).

Załóżmy dalej, że faktura została zapłacona w całości 6 października 2026 r. W rozliczeniu za październik firma zwiększa VAT naliczony o 4 600 zł. Odliczenie wraca w okresie zapłaty, a nie przez korektę lipca.

Jak wykazać korektę w JPK_V7

Dłużnik ujmuje korektę w części ewidencyjnej po stronie zakupów oraz w części deklaracyjnej, w pozycji przeznaczonej na korektę podatku naliczonego z art. 89b ust. 1. Zwiększenie po zapłacie trafia do osobnej pozycji dla korekty z art. 89b ust. 4. Korekta zmniejsza podatek naliczony, więc może zamienić nadwyżkę do przeniesienia w kwotę do zapłaty. Przykład wypełnienia pliku po stronie wierzyciela pokazujemy na stronie ulga na złe długi w deklaracji VAT-7, przykład.

Brak korekty nie znika z czasem. Zawyżone odliczenie oznacza zaległość podatkową, od której naliczane są odsetki za zwłokę. Urząd może je wykryć łatwo, bo widzi w JPK sprzedawcy fakturę objętą ulgą, a w JPK nabywcy brak korekty.

Ulga na złe długi u dłużnika w CIT i PIT

W podatku dochodowym zasada jest podobna. Dłużnik, który zaliczył fakturę do kosztów uzyskania przychodów i nie zapłacił jej w ciągu 90 dni od terminu, zwiększa podstawę opodatkowania o wartość tego kosztu. W CIT mówi o tym art. 18f, w PIT art. 26i. Korektę wykazuje się w rozliczeniu roku, w którym minął 90. dzień, a przepisy każą uwzględnić ją także przy zaliczkach.

W przykładzie wyżej kosztem było 20 000 zł netto, bo VAT został odliczony. Spółka płacąca CIT według stawki 19 procent zwiększa dochód o 20 000 zł, czyli płaci 3 800 zł podatku więcej. Przy stawce 9 procent dla małego podatnika różnica wynosi 1 800 zł. Gdy faktura zostanie zapłacona, dłużnik zmniejsza podstawę w okresie zapłaty. Zapłata w tym samym roku znosi więc korektę w rozliczeniu rocznym, choć zaliczki za miesiące między lipcem a październikiem były wyższe.

Szczegóły obu podatków, także po stronie wierzyciela, znajdziesz na stronach ulga na złe długi w CIT i ulga na złe długi w PIT.

Jak nie przegapić 90. dnia

Obowiązek dłużnika najczęściej umyka przy fakturach, które czekają na wyjaśnienie, na przykład reklamacji albo sporu o zakres usługi. Spór nie wstrzymuje biegu 90 dni. Jeśli w umowie albo na fakturze jest termin, liczy się ten termin, nawet gdy uważasz, że faktura jest zawyżona.

1. Prowadź listę faktur zakupu po terminie z datą 90. dnia przy każdej pozycji.
2. Przed zamknięciem miesiąca sprawdź, które faktury przekroczą 90 dni w tym okresie.
3. Zdecyduj, czy zapłacić najpóźniej w dniu terminu deklaracji za ten okres, czy wykazać korektę.
4. Po zapłacie zapisz datę i kwotę, żeby odzyskać odliczenie w okresie zapłaty.

Datę 90. dnia dla jednej albo wielu faktur policzy kalkulator ulgi na złe długi. Pokazuje okres korekty, kwotę VAT i skutki w podatku dochodowym po obu stronach. To pomoc obliczeniowa, a decyzję o korekcie warto potwierdzić z księgową.

Gdy to Ty czekasz na pieniądze

Jeśli jesteś po drugiej stronie, możesz doliczyć do niezapłaconej faktury odsetki i rekompensatę, a po 90 dniach odzyskać VAT. Kwoty policzy kalkulator niezapłaconej faktury. Plan działania od pierwszego dnia opóźnienia opisujemy na stronie klient nie płaci faktury, co robić.

Typowe sytuacje, które budzą wątpliwości

Faktura korygująca w trakcie 90 dni

Gdy sprzedawca wystawi fakturę korygującą in minus, korekta dłużnika dotyczy już kwoty po korekcie. Termin płatności liczysz nadal z pierwotnej faktury, chyba że strony ustaliły nowy termin. Nowy termin uzgodniony na piśmie przed upływem starego przesuwa też 90. dzień.

Rozłożenie długu na raty

Ugoda z harmonogramem rat zmienia termin płatności, jeśli zawarto ją przed upływem 90 dni. Każda rata ma wtedy własny termin, a obowiązek korekty powstaje tylko dla raty, której nie zapłacono w ciągu 90 dni od jej terminu. Ugoda zawarta po 90. dniu nie cofa korekty, która już powstała.

Faktura w walucie obcej

Korygujesz kwotę VAT w złotych, którą faktycznie odliczyłeś. Różnice kursowe nie zmieniają tej kwoty. Przy zapłacie częściowej proporcję liczysz według zapłaconej części w walucie faktury.

Częste pytania o ulgę na złe długi u dłużnika

Czy wierzyciel musi mnie zawiadomić, że skorzystał z ulgi?

Nie. Obowiązek dłużnika powstaje z mocy prawa po 90 dniach i nie zależy od żadnego zawiadomienia. Dlatego datę 90. dnia warto pilnować samodzielnie.

Czy korekta oznacza, że dług przestał istnieć?

Nie. Korekta dotyczy tylko podatku. Zobowiązanie wobec sprzedawcy zostaje w pełnej wysokości razem z odsetkami za opóźnienie.

Co, jeśli zapłacę po końcu miesiąca, w którym minął 90. dzień, ale przed złożeniem JPK?

Korekty nie robisz, o ile zapłata przyjdzie najpóźniej w dniu, w którym mija termin złożenia deklaracji za okres z 90. dniem (art. 89b ust. 1a ustawy o VAT). W przykładzie wyżej to 25 sierpnia 2026 r. dla podatnika miesięcznego. Zapłata po tym dniu nie zwalnia z korekty, tylko pozwala odzyskać odliczenie w okresie zapłaty.

Czy obowiązek dotyczy faktur od firm z zagranicy?

Przepis dotyczy faktur, z których dłużnik odliczył polski VAT. Przy imporcie usług i wewnątrzwspólnotowym nabyciu podatek należny i naliczony rozlicza sam nabywca, a zasady korekty w takich transakcjach różnią się od opisanych wyżej. W takim przypadku warto potwierdzić je z doradcą.